İslam Dini Esasları 2005 Final Soruları

kelime1

إِبْتَسَمَ - يَبْتَسِمُ ibteseme - yebtesimu tebessüm etti

أَبَدًا ebeden asla

بَكَي - يَبْكِي bekaa - yebkii ağladı

إِتَّجِهْ إِلَي ittecih ilaa… …a yönel

تَجَوَّلَ - يَتَجَوَّلُ tecewwele - yetecewwelu dolaştı, gezdi
دِيمُوقْرَاطِيٌّ diimuuqraaṭiyy demokrat

شُيُوعِيٌّ šuyuu'iyy komünist

فَاشِيٌّ faašiyy faşist

لِبَرَالِيٌّ liberaaliyy liberal

رَأْسُمَالِيٌّ re''sumaaliyy kapitalist
غَائِمٌ ğaaim bulutlu

عَاصِفٌ aaṣıf fırtınalı

مُمْطِرٌ mumṭır yağmurlu

مُشْمِسٌ mušmis güneşli

مُثْلِجٌ muṯlic karlı

مُحَرِّكُ بَحْثٍ muḥarriku baḥṯ arama motoru

دَرْدَشَةٌ derdešeh chat (internet sohbeti)

حَاسُوبٌ ḥaasuub bilgisayar

عُضْوِيَّةٌ uḍwiyyeh üyelik

مَوْقِعٌ mewqi' internet sitesi
هَلُو عٌ=heluu‘aun=şiddetli korku

نَفَّضَ=neffaḍa=silkelemek

نَدَ ا مَةٌ=nedeemetun=pişmanlık

مَدًى=meden=alan-mesafe

اَ مَدَّ=emedde=desteklemek -yardım etmek

عَيَّنَ=‘ayyene=görevlendirdi-atadı


نَبََّهَ=nebbehe=uyardı-tenbih etti


يُهَدِّ دُ =yüheddidü=tehdit ediyor


يُوَ جِّهُ =yüveccihu=yönlendiriyor


يُرْ شِدُ =yüršidu=yol gösteriyor

حَذَّ فَ=ḥaḏḏafe=budamak-kırkmak

جَمَخَ=cemeḫa=kibirlenmek-övünmek

دَ رَ زَ=dereze=dikiş dikmek

رَ فَّعَ=reffe‘a a=yükseltmek-kaldırmak

ضَيَّفَ=ḍayyefe=ağırlamak-misafir etmek

هَائِلٌ haail akıl almaz

مُمِلٌّ mumill sıkıcı

مُمْتِعٌ mumti' eğlenceli

مُعَيَّبَةٌ mu'ayyebeh defolu

مَجَّانًا meccaanen bedava

صَارُوخٌ ṣaaruuḫ füze

مُسَدَّسَةٌ museddeseh tabanca

بُنْدُقِيَّةٌ bunduqiyyeh tüfek

قُنْبُلَةٌ qunbuleh bomba

لَغْمٌ lağm mayın
عَضَلَةٌ aḍaleh kas

عَظْمٌ aẓm kemik

عَصَبٌ aṣab sinir

دَمٌ dem kan

هَيْكَلٌ heykel iskelet

muzaaf3

MUZARİ MANSUB 

Muzaafların muzari masubu tamamen sahihte açıklanan kaideye tabi olup hiçbir istisnası yoktur.

Örnek:

Birinci babdan:

İkinci babdan:

Dördüncü babdan:

Muzari malum meçhulleri de sahihteki gibi çekilir:

Birinci babdan:

İkinci babdan:

Dördüncü babdan:

muzaaf3Muzari malum meczum

MUZAAF FİİLLER 

MUZARİ MALUM

Muzari malum,

birinci babda يَفُعُّ şeklinde gelir.

İkinci babda يَفِعُّ şeklinde gelir.

Dördüncü babda يَفَعُّ şeklinde gelir.

Muzari malum çekimi yapılırken iki cemi müennes şeddesiz, diğerleri şeddelidir. Demek oluyor ki, yalnız iki cemi müennes sahih gibi çekilir. Bundan dolayı iki cemi müennes birinci babdan gelen muzaaflarda يَفْعُلنَ ، تَفْعُلنَ; ikinci babdan gelen muzaaflarda يَفْعِلْنَ ، تَفْعِلنَ; dördüncü babdan gelen muzaaflarda ise يَفْعَلْنَ ، تَفْعَلْنَ şeklinde çekilir.

Örnek: يَرُدُّ muzari malum fiili şöyle çekilir:

Örnek: يَحِبُّ muzari malum fiili şöyle çekilir:

Örnek: يَعَضُّ muzari malum fiili şöyle çekilir:

MUZARİ MEÇHUL

Muzari meçhul her babda (kalıpta)يُفَعُّ şeklindedir. O halde يَرُدُّ nun meçhulü يُرَدُّ; يَحِبُّ nun meçhulü يُحَبُّ; يَعَضُّ nun meçhulü يُعَضُّ şeklinde olmuş olur.

 Muzari meçhulün de yalnız iki cemi müennesin çekimi şeddesizdir.

Diğerleri şeddelidir. Ve bu iki cemi müennes her babda (kalıpta) يُفْعَلْنَ ، تُفْعَلْنَ şeklinde gelir.

Örnek: يُرَدُّ muzari meçhul fiili şöyle çekilir:

Örnek: يُحَبُّ muzari meçhul fiili şöyle çekilir:

Örnek: يُعَضُّ muzari meçhul fiili şöyle çekilir:

MUZAAF FİİLLER 2 devam

Muzari malum meczum   Muzari meçhul meczum لَمْ يَرْدُدْ Birinci bab → لَمْ يُرْدَدْ لَمْ يَحْبِبْ İkinci bab → لَمْ يُحْبَبْ لَمْ يَعْضَضْ Dördüncü bab → لَمْ يُعْضَضْ

لَمْ يُرْدَدْ muzari meçhul meczum fiilin çekimi:

لَمْ يُحْبَبْ muzari meçhul meczum fiilin çekimi:

لَمْ يُعْضَضْ muzari meçhul meczum fiilin çekimi:

EMRİ HAZIR MALUM 

Emri hazırın malumu birinci babdan (kalıptan) gelen muzaaf fiillerde فُعَّ yahut فُعِّ veya فُعُّ şeklinde olur. رُدُّ ،رُدِّ ، رُدَّ gibi.

Bu üç şekilden birisincisi yani ikinci harfi üstün okumak, dile kolay geldiğinden daha uygundur. Vakıa bu mazi meçhule benzese de karine ile fark edilir.

İkinci babdan gelen muzaaflarda emri hazır malum فِعَّ yahut فِعِّ şeklinde gelir. حِبِّ ، حِبَّ gibi. Birinci şekilde okumak daha uygundur.

Dördüncü babdan gelen muzaaflarda emri hazır malum فَعَّ yahut فَعِّ şeklinde gelir. عَضِّ ، عَضَّ gibi. Fakat birinci şekilde okumak daha uygundur. Bu mazi maluma benzese de karine ile fark edilir.

Emri hazır malumun CEMİ MÜENNES MUHATABI sahih gibi şeddesiz olup birinci babda اُفْعُلنَ , ikinci babda اِفْعِلْنَ  , dördüncü babda اِفْعَلْنَ şeklinde olur.

رُدَّ nin çekimi:

حِبَّ nin çekimi:

عَضَّ nin çekimi:

Emri hazır malumun yalnız birinci sigasını (çekimi) sahihler gibi okumak caizdir. O zaman birinci babda اُفْعُلْ , ikinci babda اِفْعِلْ , dördüncü babda اِفْعَلْ şeklinde olabilir. اِحْبِبْ ، اُرْدُدْ ، اِعْضَضْ gibi.

Dikkat:

Dördüncü babdan olan مَسَّ ve ظَلَّ kelimeleri normal olarak tasrif olunmakla beraber İmam Sibeveyh’e göre bu iki kelimeye mahsus olmak üzere altıncı sigadan itibaren مَسْنَ ، ظَلْنَ veya مِسْنَ ، ظِلْنَ demek de caizdir.

Dikkat:

(1,2,3,4,5,6,7,8) rakamlarıyla gösterilen tasriflerde لَمْ yerine لَمَّا getirilecek olursa CAHDİ MUSTAĞRAK meydana gelir.

Bu tasniflerin yalnız gaib sigalarında لَمْ yerine لِ getirilecek olursa EMRİ GAİB, لاَ getirilecek olursa NEHYİ GAİB meydana gelir.

Bu tasriflerin yalnız muhatab sigalarında لَمْ yerine لاَ getirilecek olursa NEHYİ HAZIR meydana gelir.

Bu tasriflerin yalnız iki mütekellim sigasında لَمْ yerine لِ getirilecek olursa EMRİ MÜTEKELLİM, لاَ getirilecek olursa NEHYİ MÜTEKELLİM meydana gelir.

Eğer (4,8) rakamlarıyla gösterilen iki tasrifin yalnız muhatab sigalarında لَمْ yerine لِ getirilecek olursa EMRİ HAZIRIN MEÇHULÜ meydana gelir.

MUZAAF FİİLLER 2

MUZAAF FİİLLER 

MUZARİ MECZUM 

Nunlu çekimler tamamen sahihte anlatılan kurallara tabiidir. Ancak nun’suz beş çekimde durum başka şekildedir. Şöyle ki:

-          Birinci babın (kalıbın) muzari meczum malumunda nunsuz beş çekiminin son harfini üstün, esre ve ötre okumak caizdir. Örnek dal’ın üstünü ile لَمْ يَرُدَّ; yahut dal’ın esresiyle لَمْ يَرُدِّ; yahut dal’ın ötresiyle لَمْ يَرُدُّ gibi. Fakat üstün olarak لَمْ يَرُدَّ okumak daha uygundur.

-          İkinci ve dördüncü babın muzari meczum malumunda nunsuz beş çekimin son harfini üstün veya esre okumak caizdir. Ancak ötre okunamaz. Örnek: İkinci babdan (kalıptan) ba’nın (harfinin) üstünü ile لَمْ يَحِبَّ; yahut ba’nın esresiyle لَمْ يَحِبِّ gibi. Yine dördüncü babdan (kalıptan) dat’ın üstünüyle لَمْ يَعَضَّ; yahut dat’ın esresiyle لَمْ يَعِضِّ gibi. Fakat bu iki babda da üstün okumak لَمْ يَحِبَّ ، لَمْ يَعَضَّ daha uygundur.

لَمْ يَرُدَُِّ muzari malum meczum fiilinin çekimi:

لَمْ يَحِبَِّ muzari malum meczum fiilinin çekimi:

لَمْ يَعَضَِّ muzari malum meczum fiilinin çekimi:

Dikkat:

Bunların meçhullerinde nun’suz sigalar yalnız iki hareke ile okunur. Demek ki, gerek birinci babdan ve gerekse ikinci veya dördüncü babdan olsun muzari meczumun meçhulünde nun’suz sigaların son harfi ancak üstün veya esre okunur.

لَمْ يُرَدَِّ muzari meçhul meczum fiilin çekimi:

لَمْ يُحَبَِّ muzari meçhul meczum fiilin çekimi:

لَمْ يُعَضَِّ muzari meçhul meczum fiilin çekimi:

Dikkat: Muzari malum/meçhul meczumunda nunsuz sigalar gibide çekilir:

Birinci babdan olan رَدَّ nin muzari meczumunda nun’suz sigaların sahih gibi okunmasına göre çekimi:

لَمْ يَرْدُدْ muzari malum mezcum fiilin sahih gibi çekimi:

İkinci babdan olan حَبَّ nin muzari meczumunda nun’suz sigaların sahih gibi okunmasına göre çekimi:

لَمْ يَحْبِبْ muzari malum meczum fiilin sahih gibi çekimi:

Dördüncü babdan olan عَضَّ kelimesinin muzari meczumunda nun’suz sigaların sahih gibi okunmasına göre çekimi:

لَمْ يَعْضَضْ muzari malum meczum fiilin sahih gibi çekimi:

Bunların meçhulünde ise sahihteki muzari meçhul kaidesine göre hareket edilir. Yani nun’suz sigalarda birinci harfi ötre, üçüncüyü üstün okuruz. O zaman şu şekilleri alır ve hepsi aynı şekilde çekilir:

MUZAAF FİİLLER 1-MAZİ MEÇHUL

MAZİ MEÇHUL

Mazi meçhul her babda (kalıpta) فُعَّ biçimindedir. Şu halde رَدَّ nin meçhulü رُدَّ; حَبَّ  nin meçhulü حُبَّ; غَضَّ nin meçhulü غُضَّ olmuş olur.

Mazi meçhulün de baştan beş çekimi şeddelidir. Sahihe benzemez.

Fakat altıncıdan itibaren şedde düşer ve sahih gibi çekilir:

رُدَّ mazi meçhul fiilide bu şekil çekilir:

حُبَّ mazi meçhul fiilide bu şekil çekilir:

غُضَّ mazi meçhul fiilide bu şekil çekilir:

MUZAAF FİİLLER 1

MUZAAF FİİLLER 

Muzaaf, birinci, ikinci ve dördüncü bablardan gelir:

1. birinci babdan gelen muzaaflar: فَعَّ ، يَفُعُّ şeklinde olur. Örnek: رَدَّ ، يَرُدُّ gibi.
2. İkinci babdan gelen muzaaflar: فَعَّ ، يَفِعُّ şeklinde olur. Örnek: حَبَّ ، يَحِبُّ gibi.
3. Dördüncü babdan gelen muzaaflar: فَعَّ ، يَفَعُّ şeklinde olur.Örnek: عَضَّ ، يَعَضُّ gibi.

Mazi malum birinci çekimi her babda فَعَّ şeklindedir.

Mazi malumun baştan beş çekimi şeddelidir. Sahihe benzemez. Fakat altıncıdan itibaren şedde düşer ve sahih gibi çekilir:

Birinci babda:

Birinci babda:

İkinci babda:

Dördüncü babda:

Dördüncü babda:

MEHMUZUL LAM

MEHMUZUL LAM

Mehmuzul Lam dört babdan gelir:

1. ikinci babdan gelir: طَرَأَ ، يَطْرِئُ gibi.
2. Üçüncü babdan gelir: قَرَأَ ، يَقْرَأُ gibi.
3. Dördüncü babdan gelir: ظَمِئَ ، يَظْمَأُ gibi.
4. Beşinci babdan gelir: جَرُئَ ، يَجْرُؤُ gibi.

Mehmuzul Lam hangi babdan gelirse gelsin mazi malumu, mazi meçhulü, muzari malumu, muzari meçhulü, muzari mansubu, muzari meczumu ve emri hazırın malumu aynen sahih gibi çekilir. Demek ki, mehmuzul lam’lık bir ad’dan başka bir şey değildir.

Dikkat:

-          CAHDİ MUTLAK’ın malum ve meçhul büyün çekimlerinde لَمْ yerine لَمَّا getirirsek CAHDİ MUSTAĞRAK meydana gelir.

-          Malum ve meçhul altı gaib çekiminde لَمْ yerine لِ  getirirsek EMRİ GAİB, لاَ getirirsek NEHYİ GAİB meydana gelir.

-          Yalnız meçhul altı muhatab çekiminde لَمْ yerine لِ  getirirsek EMRİ HAZIR’ın meçhulü meydana gelir.

-          Malum ve meçhul altı muhatab çekiminde لَمْ yerine لِ  getirirsek NEHYİ HAZIR meydana gelir.

-           Malum ve meçhul iki MÜTEKELLİM çekiminde لَمْ yerine لِ  getirirsek EMRİ MÜTEKELLİM, لاَ getirirsek NEHYİ MÜTEKELLİM meydana gelir.

MEHMUZUL AYN

MEHMUZUL AYN

Mehmuzul Ayn dört babdan gelir:

1. ikinci babdan gelir: رَأَسَ ، يَرْئِسُ gibi.
2. Üçüncü babdan gelir: ثَأَرَ ، يَثْأَرُ gibi.
3. Dördüncü babdan gelir: سَئِمَ ، يَسْأَمُ gibi.
4. Beşinci babdan gelir: ذَؤُبَ ، يَذْؤُبُ gibi.

 Mehmuzul Ayn’ların mazi malumu, mazi meçhulü, muzari malumu, müzari meçhulü, muzari mansubu, muzari meczumu, emri hazırı malumu, kısacası her çekimi sahih gibi çekilir.

Yalnız üçüncü babdan olan سَأَلَ kelimesinin emri hazırında kaideye göre إِسْأَلْ denilmesi caiz olduğu gibi, iki hemze atılarak سَلْ demek de caizdir.

mahmuzel fa3-MUZARİ MALUM

Dikkat:

Mehmuzul Fa’ların emri hazır malumu şekilce sahih fiilinkinden farklı ise de yine sahih gibi çekilir.

Birinci babdan:

İkinci babdan:

Dördüncü babdan:

Dikkat:

Birinci babdan olan اَمَرَ، اَكَلَ، اَخَذَ fiili mazi kelimelerinin emri hazır malumu anlatılan umumi kaideden müstesnadır. Yani bunların emri hazır malumunda yukarıda anlatılan kaideye göre اُوكُلْ، اُوخُذْ،اُومُرْ denilmesi icap ederdi. Fakat böyle söylenmemiştir. Belki اُو harfi atılarak مُرْ، كُلْ، خُذْ denilmiştir.

Ancak bunların çekimi sahih fiilerdeki kaideye uygundur:

mahmuzel fa2-MUZARİ MALUM

MUZARİ MALUM

Mehmuzul Fa’ların muzari malumu –yalnız “MÜTEKELLİM VAHDEH” çekimi müstesna olmak üzere- sahih gibi çekilir.

Mütekellim vahdeh çekiminin ise اَهْ denilmeyip آ denilir. O halde يَأْمُرُ kelimesi يَكْتُبُ gibi çekilir (tasrif olunur), yalnız mütekellim vahdeh çekiminde çekiminde أَهْ مُرُ denilmeyip, آمُرُ denilir. İşte farkı bu kadardır.

Diğer babların muzari malumu da böyledir. Örnek: يَأْبِدُ fiili muzarinin mütekellim vahdeh çekimindeآبِدُ; يَأْبَثُ fiili muzarinin mütekellim vahdeh çekiminde آبَثُ; يَأْدُبُ fiili muzarinin vahdeh çekiminde آدُبُ denilir.

أَمَرَ ٠ يَأْمُرُ  (birinci babdan) malum fiili muzarinin çekimi:

أَبَدَ ٠ يَأْبِدُ  (ikinci babdan) malum fiili muzarinin çekimi:

أَبِثَ ٠ يَأْبَثُ  (dördüncü babdan) malum fiili muzarinin çekimi:

أَدُبَ ٠ يَأْدُبُ  (beşinci babdan) malum fiili muzarinin çekimi:

MUZARİ MEÇHUL 

Mehmuzul Fa’ların muzari meçhulü –yalnız MÜTEKELLİM VAHDEH çekimi müstesna olmak üzere- sahih gibi çekilir. Mütekellim vahdeh çekiminde ise اُهْ denilmeyip, اُو denilir. O halde يُأْمَلُ kelimesi يُكْتَبُ gibi çekilir. Yalnız mütekellim vahdeh çekiminde اُءْمَلُ denilmeyip, اُومَلُ denilir. İşte farkı bu kadardır.

Diğer babların muzari meçhulü de böyledir: اُومَتُ ، اُولَفُ gibi. 

MUZARİ MANSUB – MUZARİ MECZUM 

Mehmuzul Fa’ların muzari mansub ve meczumu sahih fiillerdeki kaideye tabidir. 

EMRİ HAZIR MALUM 

Mehmuzul Fa’ların emri hazırı malumu üç şekil üzere gelir:

1. Birinci ve beşinci babın emri hazır malumu اُوعُلْ şeklinde gelir. Örnek: اَمَلَ den اُومُلْ; اَدُبَ den اُودُبْ gibi.
2. İkinci babın emri hazır malumu اِيعِلْ şeklinde gelir. Örnek: اَمَتَ den اِيعِتْ gibi.
3. Dördüncü babın emri hazır malumu اِيعَلْ şeklinde gelir. Örnek: اَلِفَ den اِيلَفْ gibi.

MEHMUZUL FA1

MEHMUZUL FA

Mehmuzul Fa dört babdan gelir:

1. birinci babdan يَأْمُرُ أَمَرَ  gibi.
2. İkinci babdan أَبَدَ يَأْبِدُ gibi.
3. Dördüncü babdan أَبِثَ - يَأْبَثُ gibi.
4. Beşinci babdan اَدُبَ يَأْدُبُ gibi.

FİİLİ MAZİ MALUM

Mehmuzul Fa’ların mazi malumu ve meçhulu tamamıyla sahihdeki gibi çekilir.

أَمَرَ  (birinci babdan) fiili mazinin çekimi:

أَبَدَ  (ikinci babdan) fiili mazinin çekimi:

أَبِثَ  (dördüncü babdan) fiili mazinin çekimi:

أَدُبَ  (beşinci babdan) fiili mazinin çekimi:

FİİLİ MAZİ MEÇHUL 

أَمَرَ  (birinci babdan) meçhul fiili mazinin çekimi:

أَبَدَ  (ikinci babdan) meçhul fiili mazinin çekimi:

أَبِثَ  (dördüncü babdan) meçhul fiili mazinin çekimi:

أَدُبَ  (beşinci babdan) meçhul fiili mazinin çekimi olmaz!.. Çünkü lazım fiildir.

NEHİY

NEHİY

Nehiy üç kısma ayrılır:

1. Nehyi Gaib نَهْىٌ غَائِبٌ
2. Nehyi Hazır نَهْىٌ حَاضِرٌ
3. Nehyi Mütekellim نَهْىٌ مُتَكَلِّمٌ

لاَ harfi (lai nehiy) fiili muzarinin gerek malum gerekse meçhulü olsun bütün çekimlerinin başına geçebilir. Ancak gaib çekimlerinin başına geçmesiyle meydana gelen kelimeye NEHYİ GAİB, muhatab çekimlerinin başına geçmesiyle meydana gelen kelimeye NEHYİ HAZIR diğer adıyla NEHYİ MUHATAB, mütekellim çekimlerinin başına geçmesiyle meydana gelen kelimeye de NEHYİ MÜTEKELLİM denir.

NEHYİ GAİB

Nehyi gaib malumun çekimi:

Nehyi gaib meçhulün çekimi:

NEHYİ HAZIR

Nehyi hazır malumun çekimi:

Nehyi hazır meçhulün çekimi:

NEHYİ MÜTEKELLİM

Nehyi mütekellim malumun çekimi:

Nehyi mütekellim meçhulün çekimi:

Dikkat:

1-      Nehyi gaibler –gerek malum ve gerekse meçhul olsunlar- Türkçeye emir kipinin üçüncü şahsın olumsuzu ile tercüme edilirler.
Örnek: لاَ يَكْتُبْ (yazmasın), لاَ يُكْتَبْ (yazılmasın) gibi.

2-      Nehyi hazırlar –gerek malum ve gerekse meçhul olsunlar- Türkçeye emir kipinin ikinci şahsın olumsuzu ile tercüme edilirler.
Örnek: لاَ تَكْتُبْ (yazma), لاَ تُكْتَبْ (yazılma) gibi.

3-      Nehyi mütekellimler –gerek malum gerekse meçhul olsunlar- Türkçeye dilek-istek kipinin birinci şahsın olumsuzu ile tercüme edilirler.

Örnek: لاَ اَكْتُبْ (yazmayayım), لاَ نَكْتُبْ ( yazmayalım), لاَ اُكْتَبْ (yazılmayayım), لاَ نُكْتَبْ (yazılmayalım) gibi.

 Dikkat:

Yukarıda (buraya kadar) ne zaman müzari meczum denirse, bundan maksat malum ve meçhul olan CAHDİ MUTLAK, CAHDİ MUSTAĞRAK, EMRİ GAİB, NEHYİ GAİB, EMRİ MÜTEKELLİM, NEHYİ MÜTEKELLİM, NEHYİ HAZIR ve EMRİ HAZIRIN MEÇHULÜ’dür.

EMİR

CAHDİ MUSTAĞRAK

CAHDİ MUSTAĞRAK

لَمَّا kelimesi de لَمْ gibi fiili muzarinin gerek malum ve gerek meçhul olsun her sigasına (çekimine) geçer ve lafızca aynı tesiri gösterir.

Örnek:

Meçhulü de böyledir:

Not:

Başına لَمَّا geçen fiili muzariye Cahdi Mustağrak adı verilip Türkçeye “dili geçmiş” veya “mişli geçmiş zamanın olumsuzu” ile tercüme edilir. Ancak bu tercüme üzerine “Daha, hala, şimdiye kadar” kelimelerinden birisi ilave edilir.

Örnek:

لَمَّا يَكْتُبْ (daha yazmadı, daha yazmamış, hala yazmadı, hala yazmamış, şimdiye kadar yazmadı, şimdiye kadar yazmamış) gibi.

لَمَّا يُكْتَبْ (daha yazılmadı, daha yazılmamış, hala yazılmadı, hala yazılmamış, şimdiye kadar yazılmadı, şimdiye kadar yazılmamış) gibi.

CAHDİ MUTLAK

CAHDİ MUTLAK

لَمْ harfi fiili muzarinin –gerek malum gerek meçhul olsun- ondört çekiminin hepsine de geçer. Lafızdaki tesirine gelince  “iki cemi müennes nun’u olduğu gibi durur; diğer nun’ları düşürür; nun’suz çekimlerde ise son harfin harekesini yani ötresini düşürür.”

Örnek:

Meçhulü de böyledir:

Dikkat:

Başına لَمْ geçen fiili muzariye Cahdi Mutlak adı verilip Türkçeye “dili geçmiş” veya “mişli geçmiş zamanın olumsuzu” ile tercüme edilir.

Örnek:

لَمْ يَكْتُبْ (yazmadı yahut yazmamış); لَمْ يُكْتَبْ (yazılmadı yahut yazılmamış) gibi.

MUZARİ MERFU MUZARİ MANSUB VE MUZARİ MECZUM

MUZARİ MERFU MUZARİ MANSUB VE MUZARİ MECZUM 

Gerek muzari malum ve gerekse muzari meçhulün üç hali vardır:

1)      Merfu (ötre) olmak مَرْفُوعٌ

2)      Mansub (üstün) olmak مَنْصُوبٌ

3)      Meczum (cezimli) olmak مَجْزُومٌ

MUZARİ MERFU

Bir fiili muzarinin başında “Nasib” denilen اَنْ، لَنْ، كَىْ، اِذَنْ harflerinden hiç birisi, keza “Cazim” denilen لاَ، لِ، لَمَّا، لَمْ، اِذَامَا، اِذْمَا، حَيْثُمَا، مَتَى، اَنَّى، اَيْنَ، اَىُّ، مَنْ، مَهْمَا، مَا، اِنْ kelimelerden de hiç birisi yoksa o muzariye “Muzari Merfu” denilir. 

MUZARİ MANSUB

(TEKİDİ NEFYİ İSTİKBAL VE NEFYİ İSTİKBAL)

Eğer bir fiili müzarinin başında nasb denilen اَنْ، لَنْ، كَىْ، اِذَنْ harflerinden birisi bulunursa o müzariye “Muzari Mansub” denilir. Şu dört harften her birinin fiili muzariye olan tesirleri eşit ise de burada yalnız لَنْ harfinden bahsedilecektir.

لَنْ harfi fiili muzarinin ondört çekiminin hepsinde de gelebilir. Fakat iki cemi müennese (birisi cemi müennes gaibe, diğeri cemi müennes muhataba) tesir edemez. Geriye kalan oniki çekimin sonunda ن bulunanların nunu düşürür. Nunsuzların ise son harfini üstün okutturur.

Mesela:

Meçhulü de böyledir:

Dikkat:

Başına لَنْ geçen muzari mensub meşhur görüşe göre Tekidi Nefyi İstikbal olupTürkçeye “gelecek zamanın olumsuzu” ile tercüme edilir.

Örnek:

لَنْ يَكْتُبَ (yazmayacak), لَنْ يُكْتَبَ (yazılmayacak)gibi.

Fakat İbni Hişam’a göre Nefyi İstikbal olup Türkçeye “geniş zamanın olumsuzu” ile tercüme edilir.

Örnek:

لَنْ يَكْتُبَ (yazmaz), لَنْ يُكْتَبَ (yazılmaz) gibi.

MUZARİ MECZUM

Eğer bir fiili muzarinin başına Cazim denilen لاَ، لِ، لَمَّا، لَمْ، اِذَامَا، اِذْمَا، حَيْثُمَا، مَتَى، اَنَّى، اَيْنَ، اَىُّ، مَنْ، مَهْمَا، مَا، اِنْ kelimelerden birisi bulunursa o fiili muzariye Muzari Meczum denilir.

Zikrolunan onbeş kelimeden her birinin fiili muzarinin lafzına olan tesiri aynı ise de burada bunların yalnız dört tanesinden tani لَمَّا، لَمْ، لاَ، لِ dan bahsedilecektir ki, bunlardan لَمْ ile لَمَّا Muzari Meczum bahsinde, لِ Emir bahsinde, لاَ da Nehy bahsinde anlatılacaktır.

MÜZARİ MEÇHUL

MUZARİ FİİL

Fiili Muzari iki kısımdır:

1)      Muzari Malum

2)      Muzari Meçhul

Muzari malum üç şekil üzere bulunur:

1)      يَفْعُلُ kalıbında gelir. يَكْتُبُ gibi.

2)      يَفْعِلُ kalıbında gelir. يَغْسِلُ gibi.

3)      يَفْعَلُ kalıbında gelir. يَعْلَمُ gibi.

Üç kalıbın birbirinden farkı yalnız üçüncü harfin harekesinden doğuyor. Yoksa birinci harf hepsinde üstün, ikinci harf hepsinde sakin, dördüncü harf hepsinde ötredir.

Dikkat:

Bir fiili muzari harekeli ise harekesine bakarak falan şekildedir, deriz. Fakat harekesi yoksa hangi şekilde okunacağını sözlüğe bakarız.

MÜZARİ MALUM

يَفْعُلُ kalıbında bulunan يَكْتُبُ muzari filin çekimi şöyledir:

يَفْعِلُ kalıbında bulunan يَغْسِلُ muzari filin çekimi şöyledir: